Man-vrouwverschillen in gedrag, gevoel en communicatie: seksuele differentiatie
Zoals geschetst in mijn vorige (en eerste) bijdrage, zal ik in deze serie van blogs pogen de wetenschappelijk gefundeerde ‘waarheid’ met betrekking tot – al dan niet vermeende – man-vrouwverschillen boven water te krijgen. Kloppen de heersende, populaire denkbeelden? Wat zijn de mythes en wat zijn de feiten? Waar liggen de verschillen tussen mannen en vrouwen in gedrag en gevoel? Hoe groot zijn deze verschillen, en wat kunnen de consequenties hiervan zijn voor de communicatie en de samenwerking tussen de twee seksen?
Voordat ik (in latere blogs) in zal gaan op specifieke verschillen tussen mannen en vrouwen, is het belangrijk een theoretisch kader te scheppen, van waaruit deze verschillen bekeken en mogelijk verklaard kunnen worden. De volgende keer valt hier te lezen over het waarom. Waarom zijn mannen en vrouwen wat bepaalde aspecten betreft eigenlijk verschillend, wanneer je denkt aan de functie van deze verschillen, vanuit een evolutionair oogpunt? De rest van het huidige blog zal gaan over het hoe: hoe ontstaan de sekseverschillen, zowel in de hersenen als in de rest van het lichaam? Dit proces, dat in de wetenschap bekend staat als seksuele differentiatie, zal ik hieronder beknopt beschrijven.
Normaal gesproken bevat elke menselijke cel 23 paar chromosomen – de dragers van onze genen, die op hun beurt weer onze erfelijke informatie bevatten – waarvan één paar bekend staat als de geslachtschromosomen. Vrouwen beschikken over twee X-geslachtschromosomen in elke cel, terwijl bij mannen elke cel één X- en één Y-chromosoom bevat. Menselijke geslachtscellen bestaan uit 23 enkele chromosomen, waardoor bij de bevruchting een nieuwe combinatie van 23 paar chromosomen ontstaat, in het nieuwe embryo. Aangezien een vrouw twee X-chromosomen heeft, zal een eicel ook altijd een X-chromosoom bevatten. Bij de man daarentegen, zal de spermacel in 50 procent van de gevallen een Y-chromosoom bevatten, en in de andere 50 procent een X-chromosoom. In het eerste geval zal de bevruchting hierdoor een XY-combinatie, dus een genetisch mannelijk embryo opleveren; in het tweede geval zorgt de XX-combinatie voor een genetisch vrouwelijk embryo. Het zogenaamde genetische geslacht wordt dus bepaald door de bevruchtende spermacel in kwestie *1)!
Omdat het Y-chromosoom andere genen bevat dan het X-chromosoom, worden er in het (genetisch) mannelijke embryo ook andere stoffen aangemaakt. Eén van deze stoffen, een eiwit met de naam TDF, is verantwoordelijk voor de vorming van testikels, die op hun beurt grote hoeveelheden mannelijke hormonen gaan produceren; het belangrijkste hiervan is het welbekende testosteron. In de afwezigheid van een Y-chromosoom wordt geen TDF geproduceerd, en hierdoor ontwikkelt het vrouwelijke embryo geen testikels maar, in plaats daarvan, eierstokken. Je zou hierdoor kunnen stellen dat het Y-chromosoom zorgt voor zowel vermannelijking als ontvrouwelijking van het zich ontwikkelende embryo *2). Wetenschappelijk onderzoek naar seksuele differentiatie wijst op een soortgelijke rol voor testosteron in de ontwikkeling van de menselijke hersenen: de aanwezigheid van hoge hoeveelheden testosteron in het bloed leidt tot een masculinisatie (‘vermannelijking’) van diverse hersenstructuren; in afwezigheid van testosteron ontwikkelen de hersenen zich in een vrouwelijke richting. Hoewel de exacte mechanismen van de seksuele differentiatie bij mensen nog veelal in nevelen zijn gehuld, kan inmiddels wel gesteld worden dat mannen en vrouwen niet alleen qua uiterlijk, maar ook zeker qua innerlijk (zowel wat betreft hun hersenarchitectuur, als hun hormoonhuishouding) van elkaar verschillen.
Heel kort samengevat: genetische verschillen tussen de seksen leiden tot anatomische verschillen, zowel aan de binnen- als aan de buitenkant van de mens. Dit leidt niet alleen tot een duidelijk uiterlijk onderscheid tussen mannen en vrouwen (voorbeeld: volwassen mannen zijn langer dan volwassen vrouwen o.a. *3, *4) maar ook tot verschillen in gedrag, gevoel, denken, waarneming, en beleving (mannen hebben vaker blauw als lievelingskleur o.a.*5, *6). De volgende keer zal ik ingaan op de mogelijke evolutionaire functie (de ‘reden’) van deze verschillen; daarna is het tijd om een aantal specifieke verschillen (en hun mogelijke gevolgen) in kaart te brengen!
Vincent Neddermeijer (1983) studeerde biologie aan de Rijksuniversiteit Groningen (RuG), en specialiseerde zich in gedrag en evolutie.
*1) Fox, S. I. (2002). Reproduction: Sex Determination. In: Hyman Physiology, 7th International Edition, pp. 634-641. New York, USA: McGraw-Hill..
*2) Bakker, J. (2009). De rol van geslachtshormonen bij de seksuele differentiatie van de hersenen en gedrag. Neuropraxis, 6, 147-152.
*3) Shan, G., & Bohn, C. (2003). Anthropometrical data and coefficients of regression related to gender and race. Applied Ergonomics, 34, 327-337.
*4) Nicolay, C. W., & Walker, A. I. (2005). Grip strength and endurance: Influences of anthropometric variation, hand dominance, and gender. International Journal of Industrial Ergonomics, 35, 605-618.
*5) Silver, N. C., McCulley, W. L., Chambliss, L. N., Charles, C. M., et al. (1988). Sex and racial differences in color and number preferences. Perceptual and Motor Skills, 66, 295-299.
*6) Ellis, L., & Ficek, C. (2001). Color preferences according to gender and sexual orientation. Personality and Individual Differences, 31, 1375-1379.
Reacties
Beste Astrid, Ingrid en Vincent,
Ik kan me goed vinden in bovenstaand verhaal. De verschillen tussen vrouwen en mannen heb ik weten te vangen in een model (typisch mannelijk). Dat model staat beschreven in mijn boek: Goozze, een kleurrijke expeditie door jezelf. Als jullie het leuk vinden stuur ik het hoofdstuk waarin het model gekoppeld wordt aan de verschillen naar jullie door. Meer informatie vind je ook op http://www.mindconnexion.nl/tool/model
Vriendelijke groet,
Marcel Dekker
Beste Marceel,
Wat een indrukwekkend model en ja… inderdaad heerlijk typische mannelijk om de verschillen in een model te vangen
Super. Ik ben erg nieuwsgierig en ook heel benieuwd naar je reactie op onze komende blogs, waarin het onderzoek van Vincent nog in detail verder uitgewerkt gaat worden.